على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

59

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

عجله براى مسلح شدن از جهت حملهء ناگهانى . و يك مرتبه اشك سرازير شدن . و پيشى گرفتن كسى را . ابتداع ( ebted ' ) م . ع . تازه به چنگ آوردن . و اختراع كردن . و نو بيرون آوردن . و اهل بدعت شدن . ابتداه ( ebted h ) م . ع . ابتده الشعر : ناانديشيده شعر خواند و بديهه شعر خواند . ابتدائى ( ebted i ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب به ابتدا و نخستين . و هر چيز شروع شده . و هر چيزى كه ابتدا بايد به آن شروع نمود . ابتذاذ ( ebtez z ) م . ع . حق خود را گرفتن . ابتذال ( ebtez l ) م . ع . در باختن و نگاهداشتن چيزى . و باد روزه و جامهء خود را . ابتذال ( ebtez l ) ا . ع . دويدن اسب يق فرس له ابتذال يعنى اسبى است كه داراى دويدن است و براى هنگام ضرورت آن را نگاه داشته‌اند . ابتذال ( ebtez l ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بىاعتبارى و بىقدرى و پستى . و خانه‌نشينى . ابتر ( abtar ) ص . ع . دم‌بريده . و بىاولاد و بىخليفه . و مفلس و فقير و بىچيز و زيان‌كار . وا . پلنگ . و توشه‌دان . و دلوبىگوشه . و كار بىخير . و يك قسم مار گزنده كه دمش كوتاه است . و گورخر . و بنده . و باصطلاح عروض ضرب چهارم از مثمن متقارب و دوم از مسدس مديد كه مشتمل بر حذف و قطع باشد . ابتراء ( ebter ' ) م . ع . تراشيدن مانند تير . ابتراد ( ebter d ) م . ع . با آب سرد غسل كردن . و آشاميدن آب سرد جهت خنك شدن و فرونشستن حرارت . ابترار ( ebter r ) م . ع . جدا ايستادن از رفقاى خود . ابتراض ( ebter z ) م . ع . اندك برآمدن آب از چشمه . ابتراك ( ebter k ) م . ع . تند دويدن و نيك شتافتن . و گرفتن و گذاشتن در زير سينهء خود . و با سينه به روى زمين خوابيدن . و به زانو نشستن در كارزار . و بسيار باريدن و پى هم باريدن . و ابترك فى عرضه و على عرضه : عيب كرد در ناموس او و دشنام داد . و ابترك الصيقل : مايل شد صيقل‌گر بسوى مصقله . ابتران ( abtar ne ) ا . بصيغهء تثنيه . ع . گور خر و بنده . ابتزاز ( ebtez z ) م . ع . به زور گرفتن . و ربودن . و غارت كردن . ابتزال ( ebtez l ) م . ع . بزل كردن مانند بول بيرون آوردن . و شكفتن غنچه . و سوراخ كردن خيك پر آب . و شكافته شدن . و ابتزل الخمر : در آوند شراب سوراخ كرده بر آورد آن را . ابتزام ( ebtez m ) م . ع . سبقت كردن يق ابتزم اليوم كذا . ابتسار ( ebtes r ) م . ع . گشن دادن خرما بن پيش از وقت . و جهيدن شتر نر بر شتر ماده بدون ميل و رغبت آن . و خواستن حاجت پيش از وقت . و گرفتن تازهء چيزى را . و بخواب رفتن پاى كسى . و ابتسر لونه : متغير گرديد رنگ او ابتسال ( ebtes l ) م . ع . مزد گرفتن . ابتسام ( ebtes m ) م . ع . اندك خنده كردن و شكفتن . ابتشاك ( ebtec k ) م . ع . بريده شدن . و هتك حرمت كردن . و دروغ بافتن . ابتضاض ( ebtez z ) م . ع . از بيخ بر كندن . و قاصر شمردن . ابتضاع ( ebtez ' ) م . ع هويدا شدن . و بند شدن خوى و عرق . ابتطان ( ebtet n ) م . ع . بچه گرفتن از ناقه . ابتع ( abta ' ) ص . ع . قوى و سخت مفاصل ج : تبع ( tob ' ) و ابتعون ( abtauna ) . و رسغ ابتع بند دست پرگوشت . و در تأكيد گويند جاؤا كلهم اجمعون اكتعون ابصعون ابتعون كه همه از اتباع « اجمعون » اندو بدون ذكر آن مذكور نشوند و بعد از ذكر اجمعون در تقديم و تأخير همه برابرند . و نيز گويند جائت النساء كلهن جمع ( jomao ) كتع بصع بتع . و جائت القبيلة كلها جمعاء ( jam'ao ) كتعاء بصعاء بتعاء . ترتيب فوق مختار است نه لازم و چيزى كه لازم است آنست كه لفظ كل را مقدم آورده صيغه‌اى مناسب مقام از مادهء جمع بياورند و بعد از آن باقى را هرطور كه خواهند مذكور سازند و همه در اعراب تابع متبوع خود خواهند بود . ابتعاث ( ebte s ) م . ع . برانگيختن . و فرستادن كسى را . و بيدار كردن . ابتعاق ( ebte q ) م . ع . ناگاه بسخن در آمدن . و سخت فروريختن اثر باران را . ابتغاء ( ebteq ' ) م . ع . جستن چيزى را و يا كسى را . و سزاوار بودن يق ما ابتغى لك ان تفعل . ابتقاع ( ebteq ' ) م . ع . ابتقع لونه : متغير گرديد رنگ او . ابتقال ( ebteq l ) م . ع . چريدن و چرانيدن سبزه را . ابتكار ( ebtek r ) م . ع . ابتكر عليه : آمد او ار بامداد . و ابتكر الرجل جارية : برداشت آن مرد بكارت آن دختر را . و ابتكر فلان : در رسيد فلان آغاز خطبه را . و خورد ميوهء اول رسيده را . و ابتكرت المراة : پسر زاد آن زن در نخستين بار .